Conny Janssen en Patricia van Deutekom maken samen de voorstelling INSTINCT, die van februari t/m juni 2026 in de Nederlandse theaters te zien is. In dit dubbelinterview vertellen ze over de inspiratie voor deze voorstelling en de manier waarop ze samenwerken.
Wat voor voorstelling wordt INSTINCT?
Patricia: ‘Een energieke, fysieke voorstelling met twaalf dansers, die de volle vijf kwartier op de vloer blijven en geen moment verdwijnen. Ze reageren op elkaar, want dat is waar de voorstellig over gaat. Verder stellen we de vraag wat er gebeurt als je onder druk staat? Lukt het nog om je gevoel te volgen in een wereld die zo strak georganiseerd is? Reageer je vanuit instinct of laat je je leiden door je omgeving?’
Conny: ‘Je kijkt naar een stuk dat Patricia en ik samen gemaakt hebben. Dat is passend bij het thema: als choreografen reageren wij op elkaar en tegelijkertijd proberen we allebei dichtbij onszelf te blijven.’
Conny, je hebt nooit eerder een grote zaalvoorstelling in co-creatie gemaakt. Waarom wilde je dat nu?
Conny: ‘Ja, dat is best een grote stap, want ik maak al honderd jaar voorstellingen in mijn eentje. Iemand toelaten in die kwetsbaarheid van het creëren is erg spannend. Maar ik vind het belangrijk om te doen. Dat heeft alles te maken met het HUIS Conny Janssen Danst dat we aan het bouwen zijn, waarin talentontwikkeling een grote rol speelt. Voor jonge makers hebben we het project DANSLOKAAL, voor mid careers het project NEXT. Ik wilde die ontwikkeling doortrekken naar de grote zaal. Ik dacht: misschien is nu het moment gekomen om dat hele spannende, gevaarlijke, maar ook mooie en inspirerende aan te gaan. En toen dacht ik aan Patricia.’
Ze heeft een soort oerkracht, die ik herken.
Hoe kennen jullie elkaar?
Patricia: ‘Ik was elf jaar toen ik voor het eerst een voorstelling van Conny zag. Ik zat op de vooropleiding dans en droomde van een danscarrière, maar kende eigenlijk alleen klassiek ballet. Het werk van Conny was totaal anders dan alles wat ik tot dan toe gezien had: heel aards, vanuit een soort buikgevoel. Het opende mijn ogen. Vanaf dat moment ben ik Conny blijven volgen.’
Conny: ‘Ik leerde Patricia kennen als beginnend danser en later als co-choreograaf en partner van Jens van Daele, die een aantal jaar bij mij gedanst heeft. Toen Patricia haar eigen gezelschap had, nodigde ik haar uit voor een residentie, waar een duet uit voortkwam. Daarna vroeg ik haar voor DANSLOKAAL, waarin ze voor het eerst met een groep dansers werkte die ze nog niet kende. Dat zag ik haar doen met een enorme gepassioneerdheid, een groot verantwoordelijkheidsgevoel en vooral: veel talent. Ze heeft een soort oerkracht, die ik van mezelf herken.’
Patricia: ‘Conny dropte het idee om samen een voorstelling te maken vrij en passant. Ik zei meteen ja, want wat een eer! In de trein naar huis realiseerde ik me pas wat het betekende, hoe kwetsbaar zoiets is. Het voelde goed. Want hoewel onze fysieke danstaal verschilt, is er ook veel overlap tussen Conny’s manier van werken en de mijne.’
We laten allebei graag de echte mens zien. Een mens die moe wordt, hijgt en zweet.
Vertel eens over die overlap en de het verschil in danstalen.
Patricia: ‘Net als Conny vind ik het mooi als dansers zich niet meer kunnen verstoppen en je de echte mens te zien krijgt. Een mens dat moe wordt, hijgt en zweet. Het publiek moet het in zijn buik voelen. Daarnaast heb ik misschien een iets sterkere voorliefde voor het ongepolijste, rauwe, schurende, het energieke, explosieve. Ik hou ervan om fysiek de grenzen op te zoeken en er vervolgens overheen te gaan.’
Conny: ‘Patricia is daar het meest radicaal in van ons tweeën. Ik zoek graag het contrast op, door tegenover die hele fysieke, aardse taal iets zachts en poëtisch te zetten, met wat meer organische, rondere bewegingen. Dat contrast vind je bij mij ook in de muziekkeuze: ik hou ervan om ruige muziek af te wisselen met iets totaal anders, bijvoorbeeld een klassieke aria.’
Kun je nog instinctief zijn als er zoveel van je wordt verwacht?
Hoe kwamen jullie tot het thema instinct?
Patricia: ‘Het onderwerp was bij mij komen bovendrijven door persoonlijke gebeurtenissen, waarbij ik dacht: waarom reageer ik zoals ik reageer? Dat wilde ik onderzoeken. De vier instinctieve reacties op dreiging zijn vechten, vluchten, bevriezen of behagen. Die legde ik aan Conny voor, als mogelijk uitgangspunt.’
Conny: ‘Verder associërend kwamen we uit bij woorden die beter voor ons werkten, waar we bewegingen bij zagen. Woorden als benaderen, ontwijken, aanvallen, loslaten, gedragen worden. Maar ook: organisatie, structuur, natuur, rituelen en dierlijk gedrag.’
Patricia: ‘Kun je nog instinctief zijn in deze wereld, waarin er zoveel van je wordt verwacht elke dag? Dat werd ons startpunt.’
Hoe zijn jullie te werk gegaan?
Conny: ‘Eerst zijn we samen gaan onderzoeken wat co-creëren precies inhoudt. Maak je dan allebei de helft van een voorstelling? Of ga je het echt samen doen, van begin tot eind? Dat laatste leek ons het meest waardevol. Voordat we samen de studio in gingen, wilden we eerst voelen hoe we onszelf, los van elkaar, verhouden tot dit thema, om vanuit onze autonome kracht aan de slag te kunnen gaan. Eenmaal in de studio met de dansers, ging het stromen. Dan heb je die lichamen en persoonlijkheden voor je, en kun je gaan boetseren.’
In welke situaties reageren jullie zelf vanuit je instinct?
Patricia: ‘Ik denk dat mijn instinct het meest is aangesproken toen ik geconfronteerd werd met het overlijden van dierbaren. Ik heb twee keer een groot verlies meegemaakt en beide keren reageerde ik hetzelfde. Ik ging rennen. Terwijl iedereen zei: neem je tijd, ging ik maar door, omdat ik niet wilde stilstaan en voelen. Een ander voorbeeld waarin mijn instinct het overnam, was die keer dat ik op het Centraal Station iemand van de roltrap zag kukelen. Ik liep beneden, zag het gebeuren en rende instinctief die trap op, om die persoon tegen te houden. Voor mij zijn het die momenten, dat je niet nadenkt, maar gewoon gáát.’
Conny: ‘Je instinct wordt ook aangesproken in alledaagse situaties. Een gesprek, een conflict waarin je je aangevallen voelt en in de verdediging schiet, bijvoorbeeld. Ik observeer zulke situaties en haal er inspiratie uit voor de voorstelling.’
Hoe belangrijk is een thema, bij het maken en begrijpen van een voorstelling?
Conny: ‘Het helpt ons als makers om bij een gevoel te komen. Door heel dicht bij je eigen gevoel te blijven, kom je tot een waarachtige dialoog met je publiek. Dan maak je iets dat resoneert.’
Patricia: ‘Als choreograaf volg je je gut feeling. Het resultaat is vervolgens voor iedereen vrij interpreteerbaar.’
Conny: ‘Dans communiceert direct. Net als muziek doet het een appèl op je gevoelswereld, er is geen ontkomen aan. Soms weet ik pas, als de voorstelling helemaal af is en ik hem na een tijd met wat meer afstand zie, waar het écht over gaat. Dat had ik bij Mirror Mirror. Ik zat tussen het publiek, te kijken, en dacht ineens: dit gaat over het overlijden van mijn vader.’
Patricia, hoe klikte het met de dansers van Conny?
Patricia: ‘Ik kende ze van het toneel, en wist wat hun kwaliteiten zijn. Maar ik had nog nooit met ze gewerkt. Voor de eerste kennismaking was ik zenuwachtig. Voor hen was het ook spannend: met Conny kunnen ze lezen en schrijven, maar hoe zou dat met mij gaan? Dat was elkaar ontdekken en aftasten. Ze zijn leergierig en staan open om het proces in te duiken. Stap voor stap nam ik ze mee in mijn wereld. Dat die niet zo ver van die van Conny vandaan ligt, maakte dat het vrij soepel ging.’
Verandert de voorstelling nog, tijdens de tournee?
Conny: ‘Totaal! Nou, ja, de choreografie niet, die staat, maar hij wordt doorleefder gebracht. Wij voelen al tijdens de première: met het publiek erbij gebeurt er iets. De voorstelling komt dan echt tot leven. Tijdens de tournee die daarop volgt blijf je coachen en zorgen dat de dansers en daarmee de voorstelling zich blijven door ontwikkelen.’
Betekent dit dat we de laatste voorstelling moeten zien of naar de première moeten gaan?
Conny en Patricia in koor: ‘Allebei!’